دستورالعمل اجرایی مقابله با سرمازدگی محصولات زراعی و باغی

دستورالعمل اجرایی مقابله با سرمازدگی محصولات زراعی و باغی

دستورالعمل اجرایی مقابله با سرمازدگی محصولات زراعی و باغی

هنگامی که دمای هوا از صفر درجه پایین تر می رود، گیاهان حساس آسیب می بینند و میزان تولید درختان مثمر شدیداً تحت تأثیر قرار می گیرد. بنابراین خساراتی که بر تولید کنندگان محصولات کشاورزی و در نتیجه به اقتصاد یک کشور وارد می شود، می تواند بسیار مخرب و جدی باشد. به این منظور دستورالعملهای جهت کنترل و کاهش اثرات مخرب این پدیده محیطی به کار گرفته می شود تا خسارات وارده کنترل گردد. در ادامه به تشریح این دستورالعملها می پردازیم:

دستورالعملهای اجرایی

۱ . ثبت اطلاعات
ثبت داده ها و اطلاعات، زیربنای تمامی تصمیم گیری ها و مهم ترین مرحله در تدوین برنامه های مدیریتی جهت مقابله با سرما و یخبندان است. بی شک توصیه روش های حفاظتی خاص برای یک منطقه و تطبیق برنامه های کلی و عمومی به شرایط خاص یک محل، مستلزم آگاهی از اطلاعات اختصاصی ثبت شده در آن منطقه است. بنابراین باید اطلاعات مربوط به هر شب را که طی فصل سرما اتفاق می افتد، به دقت ثبت کرد. مهمترین مواردی که لازم است تعیین و ثبت شوند عبارتند از:
* دمای بحرانی: دمایی است که از آن به عنوان معیار مقاومت جوانه استفاده می کنند. کشاورز یا باغدار باید از وقوع این دما جلوگیری کند، زیرا در این دما خسارت جوانه ها اتفاق می افتد.
* تنظیمات دستگاه اعلام کننده یخبندان: تنظیمات را روی آژیر خطر یخ زدگی ثبت کنید.
* دمای حفاظت : دمایی که پیش از راه اندازی سیستم گرمایی در باغ حادث می شود.
* دمای نقطه شبنم : ثبت آخرین دمای نقطه شبنم که پیش از شروع حفاظت روی می دهد.
زمان شروع و ختم حفاظت : تا حد امکان باید زمان اولین اقدام برای حفاظت و زمانی که کلیه عملیات حفاظتی متوقف می شود را یادداشت نمود.
نوع حفاظت: هر روشی را که برای حفاظت محصول در شب استفاده می شود، حتی روشی را که برای قسمتی از شب استفاده می شود، باید از قبل امتحان و چک کرد.
مساحت زمین: کل میزان سطحی که در طول شب تحت پوشش روش حفاظتی قرار می گیرد، باید از قبل مشخص باشد.
دمای حداقل: حداقل دمای مشاهده شده در طول شب را باید یادداشت کرد. اگر یک دماسنج در دسترس باشد حداقل دما را میتوان به دست آورد.
درصد از بین رفتن جوانه ها: باید برآورد درصد از بین رفتن جوانه طی یک روز را ثبت کرد. در صورت امکان، باید میزان از دست رفتن جوانه ها روی درختان را نزدیک یک دماسنج دمای حداقل در سایه و نزدیک محلی که پایینترین دما مشاهده میشود، به کمک چشم برآورد نمود.
ملاحظات: ملاحظات و مشاهدات فرد طی شب و صبح بعد از یخ بندان بسیار مفید خواهد بود . نکته دیگری که باید به آن توجه نمود این است که هرچه احساس می شود که دارای اهمیت است، باید یادداشت کرد ولی در عمل باید موارد زیر را مورد توجه قرار داد.
– شرایط آب و هوایی منطقه.
– مشکلاتی که ممکن است برای دستگاه ها و ماشین ها پیش آید.
– هر شرایط خاص قابل تصوری که ممکن است در شب یخ بندان رخ دهد و بر تصمیم گیری تأثیر گذارد.

۲. تصمیم گیری به وسیله باغداران
فرآیند اتخاذ تصمیم به وسیله باغداران در شش مرحله توضیح داده میشود:
۱-۲ ) تهیه و تدارک ابزار و وسایل
باغدار باید تعیین کند که ابزار حفاظتی چه باشد. برای اینکه بتوان از ماشین های باد استفاده نمود، تانک های سوخت موتور آنها باید پر باشند و موتور از قبل آماده و تست شده باشد. برای بخاری ها، تانک های سوخت باید پر و چک گردند. در مورد آبپاش ها، خطوط لوله ها و نازل ها باید تمیز شوند. این آمادگی و تدارک، پیش از فصل یخ بندان و در فواصل مشخص طی فصل سرما صورت می گیرد. در روز هایی که یخ بندان پیش بینی می شود، باغداران باید اغلب وسایلشان را جهت اطمینان از اینکه درست کار می کند، مورد بررسی قرار دهند.
۲-۲ ) تعیین دمای بحرانی
دمای بحرانی نقطه ای است که خسارت به جوانه ها اتفاق خواهد افتاد . این دما به نوع درخت، واریته میوه و نیز به مرحله رشد و نمو و شرایط آب و هوایی منطقه بستگی دارد . اکثر باغداران معمولا” از دمایی استفاده می کنند که طی آن % ۱۰ جوانه ها از بین می روند، این دمای بحرانی مورد انتظار است و سردتر از آن به حد بحرانی می رسد. همه باغداران باید جداول دمای بحرانی را در اختیار داشته باشند
در برخی از مناطق دنیا در فواصل زمانی مشخص طی یخ بندان، آزمون های مقاومت جوانه ها انجام شده و دماهای بحرانی تعیین می گردد و از طریق رادیو به باغداران اعلام می شود. برخی تولیدکنندگان همچنین، به آزمون های مقاومت جوانه که توسط یک شرکت محلی تولید میوه انجام می شود، دسترسی دارند ولی هیچ کدام از تولیدکنندگان جوانه های خود را تست نمی کنند. بعضی تولیدکنندگان همچنین دماهای بحرانی را بسته به شرایط آب و هوای موجود تنظیم می کنند. اگر باغی طی چند روز مواجه با هوای سرد باشد، جوانه ها مقاوم تر خواهند شد . از آنجا که دماهای بحرانی موجود در جداول، متوسط و میانگین هستند، باید توسط افراد تولیدکننده برای شرا یط مختلف در باغشان، طی یک فصل بخصوص، تعدیل و تنظیم شوند . در نتیجه، یک عدم اطمینان در مورد اینکه جوانه ها چه دماهایی را می توانند تحمل کنند وجود دارد . آزمون های مقاومت در جوانه طی فصل، عدم اطمینان نسبت به این مورد را تا حدی کاهش می دهد ولی به یک باغ خاص اختصاص ندارد.
بعضی از باغداران، آگاهانه و عمدا دمای بحرانی را در بعضی مواقع در طول روز تعیین می کنند و بقیه، از راه های غیرمرسوم و حسی استفاده می کنند. همه تولیدکنندگان از یک دمای بحرانی خاص برای باغ خود هنگامی که غروب می شود، در نظر می گیرند.
۳-۲ ) دستورالعمل برای پیش بینی
همه تولیدکنندگان معمولا” هرشب گزارش اعلام دمای حداقل در منطقه خود را از طریق رادیو و تلویزیون گوش می دهند و در نتیجه از شرایط کلی مورد انتظار چند روز آینده را مطلع می شوند.  توجه خاص به هر تغییر که طی شب انتظار می رود مانند حرکت ابرها یا تغییر جهت باد یا حذف شدن ضروری است . دمای نقطه شبنم نیز معمولا” به وسیله ایستگاه مستقر در فرودگاه نزدیک منطقه در ساعات ۴ و ۷ بعدازظهر گزارش می شود.
باغداران به طور تجربی می دانند که کدام یک از ایستگاه های پیش بینی به باغشان شرایط مشابه تری دارد و معمولا می توانند بیان کنند که دمای باغ چقدر گرمتر یا سردتر می باشد. سپس براساس پیش بینی انجام شده در منطقه پیش بینی خود را تنظیم می کنند.
۴-۲ ) استفاده از دستگاه اعلام یخ بندان
این ابزار آژیر اعلام کننده خطر یخبندان حسگرهایی هستند که در باغ یا در یک منطقه ای قرار داده می شوند که دمای مشابه با دمای باغ دارد. یک زنگ اعلام کننده، معمولاً در زیر تخت باغدار قرار می گیرد و زمانی که دمای بیرون به سطح تنظیم شده می رسد (معمولا چند درجه بالای دمای بحرانی ) به کار می افتد و باغدار را مطلع می سازد. غالب تولید کنندگان یک قانون خاص تجربی برای تنظیم و شروع راه اندازی آلارم دارند. البته این قانون با پیشرفت فصلی تفاوت میکند.
۵-۲ ) کشیک شبانه
وقتی آلارم یخ بندان فعال می شود، تولید کننده بیدار می شود، یک دوره کشیک آغاز می شود. تولیدکننده در باغ می چرخد، کشیک می دهد و دوره های درجه حرارت های بحرانی را مشخص می کند. بعضی تولیدکنندگان از وسایل الکترونیکی برای نمایش مداوم دما استفاده می کنند. آنها همچنین از رادیو به اخبار وضعیت آب و هوا که نقاط شبنم را اطلاع می دهد و هر نوع تغییر در شرایط آب و هوا ر ا اعلام می کند، گوش می دهند . یک باغدار حتی اگر ببیند همسایه اش بیدار نیست، معمولا او را از خطر آگاه میکند.
۶-۲ ) تصمیم گیری برای اعمال حفاظت
در صورتی که همه ابزار و وسایل به درستی کار کنند ، شروع به کار یک سیستم حفاظتی باید واقعا آنی باشد. بعضی مواقع تولیدکنندگان ماشین ها را روشن می کنند و آنها را با ادامه کاهش دماها تنظیم می کنند. حدود ۵ دقیقه طول می کشد تا ماشین ها به حد کافی هوای مخلوط ایجاد کنند تا مؤثر باشد. شروع کار و روشن کردن آبپاش ها آسان تر است. باغدار فقط باید یک دریچه را برگرداند و در بیشتر مواقع، یک پمپ را روشن نماید. تعدادی از ماشین های باد الکتریکی و بعضی آبپا ش ها مجهز به کلید های روشن کننده خودکارند یا سوپاپ خودکار دارند که دستگاه ها را در یک دمای تنظیمی روشن می کنند.
تولیدکنندگان، حفاظت اولیه را در زمانی که دمای محیط چند درجه بالاتر از دمای بحرانی است، آغاز می کنند. این تصمیم به میزان کاهش دمای مشاهده شده ، دمای نقطه شبنم و پیش بینی دمای حداقل بستگی دارد. اگر نقطه شبنم پایین باشد، شب صاف و آرام است و اگر پیش بینی دما پایین باشد، تولیدکنندگان برای یک کاهش و افت سریع درجه حرارت آماده می شوند و حفاظت را زودتر از موقعی که نقطه شبنم بالا باشد یا پوشش ابر پیش بینی شود ، آغاز می کنند . به دلیل آنکه زمان کوتاه است ابزارهای حفاظت از پیش آماده میشوند و در زمان شروع، تنظیمات جزیی کفایت می کند.
تولیدکنندگان به نمایش و ثبت دما در زمانی که وسایل حفاظتی راه اندازی می شود ادامه می دهند و اگر شرایط بهبود یابد، کار حفاظت راحت و آسان خواهد شد. در مورد برخی باغداران، حفاظت یک فرآیند متوالی است که یک سری مراحل دارد. آنها شاید برای حفاظت از مناطق مختلف در زمان های متفاوت تصمیم بگیرند. در صورت داشتن بخاری، تصمیم می گیرند که هنگامی که دما خیلی پایین می افتد، آن را همراه با ماشین های باد استفاده کنند.
خشک بودن هوا عموما” مقارن با زمان قبل ا ز آغاز ماه نو یا بلافاصله قبل از کامل شدن قرص ماه و یا در زمان کامل بودن آن می باشد. احتمالا شدت جزر و مد نیز با مقدار آبی که در زمان ماه نو یا کامل بودن قرص ماه تبخیر می شود و به هوا می رود و نیز با شدت بارندگی های بعد از آن، به نوعی ارتباط دارد . زمان خشک بودن هوا همان زمان وقوع یخ بندان است. هنگامی که رطوبت افزایش یابد، موجب افزایش دمای نقطه شبنم می گردد که این عامل به تنهایی می تواند مانع از وقوع دماهای بحرانی گردد، این شرایط تا هنگامی برقرار است که هوای خشک مجددا” از طریق مکانیزمی، جایگزین هوای مرطوب گردد. البته وقوع دماهای حداقل بحرانی را نمی توان تنها نتیجه سرد بودن هوا دانست، بلکه  میزان خشک بودن هوا و به مقدار کمتری، میزان مرطوب بودن خاک نیز بر وقوع این دماها اثر دارند .
بنابراین تا زمان ارائه پیش بینی های مربوط به اول ماه، باید منتظر ماند. شاید اگر برنامه ریزی برای کاشت گیاهان، بر مبنای علائم بر ج های سال و آثار طالع بینی انجام نگیرد و ارتباط احتمالی بین مقادیر مختلف دماهای پایین شبانه و میزان بارندگی در یک دوره زمانی معین، مشخص می شود، آنگاه دریابیم که اطلاعات مربوط به ماه را می توان به عنوان معیار قا بل توجهی جهت برنامه ریزی در بخش های خاصی از کشور مد نظر قرار داد.

۳- به کارگیری روش حفاظتی
روش های حفاظتی به دو نوع فعال و غیر فعال تقسیم می شوند.
حفاظت غیرفعال شامل روش هایی است که در زمان قبل از فرا رسیدن شب های یخبندان انجام می شود تا نیاز به اجرای روش های فعال برطرف شود. برای مثال عملیات مدیریتی غیرفعال شامل موارد زیر است:
۱. انتخاب مکان
۲. مدیریت زهکشی هوا
۳. انتخاب گیاه
۴. درخت کاری در پوشش گیاهی
۵. مدیریت تغذیه گیاه
۶. هرس به موقع
۷. سرمادهی به منظور تأخیر در شکوفه دهی
۸. استفاده از مواد شیمیایی جهت تأخیر در شکوفه دهی
۹. پوشاندن گیاه
۱۰ . خودداری از عملیات خاکورزی
۱۱ . آبیاری صحیح
۱۲ . حذف گیاهان پوششی
۱۳ . پوشاندن خاک
۱۴ . رنگ زدن تنه درخت
۱۵ . پوشاندن تنه درخت
۱۶ . کنترل باکتری ها
۱۷ . تیمار بذرها با مواد شیمیایی
روش های حفاظتی فعال شامل اقداماتی است که در شب های وقوع یخبندان به منظور تعدیل و کاهش اثرات دماهای زیر صفر درجه انجام میگیرد. این روشها عبارتند از:
۱. بخاری ها
۲. ماشین های باد
۳. بالگردها
۴. آب پاش ها
۵. آبیاری سطحی
۶. عایق سازی با کف
۷. مه سازها
۸. روش های ترکیبی فعال
هزینه هر یک از این روش ها متغیر است و به امکانات و قیمت های محلی بستگی دارد . اما سود حاصل از استفاده از این سیستم ها به سایر موارد استفاده از آنها هم بستگی دارد (مثلاً آب پاش ها را می توان برای آبیاری هم استفاده کرد ). هزینه ها و سود اقتصادی حاصل از سیستم های مختلف در بخشهای بعدی مورد بحث قرار گرفته است. همچنین تئوری عملکرد, مدیریت مناسب و مزایا و معایب هر یک از روش های حفاظتی فعال, مورد بحث و بررسی قرار م یگیرد.
روش های غیرفعال معمولا در دوره های درازمدت اجرا می شوند و کمتر از روش های فعال هزینه دارند و اغلب همین حسن آن ها بس که با استفاده از آنها دیگر نیازی به حفاظت فعال وجود نخواهدداشت. در ادامه مهم ترین روش های حفاظتی غیرفعال که در سطح دنیا جهت مقابله با خسارت های یخبندان مورد استفاده قرار می گیرند و قابلیت تطبیق با شرایط کشور جمهوری اسلامی ایران و به کارگیری در مناطق مختلف کشور را دارند مورد بررسی قرار میگیرند

۱-۳ ) روشهای حفاظتی غیرفعال
۱-۱-۳ ) انتخاب و مدیریت مکان کشاورزان معمولا” با برخی نقاط مزرعه یا باغ که بیشتر مستعد خسارت دیدن از یخ بندان هستند ،آشنایی دارند. اولین مرحله در انتخاب یک مکان برای کاشت یک گیاه جدید گفتگو با مردم محلی درباره محصولات و ارقام مناسب برای منطقه می باشد. کشاورزان محلی اغلب به طور حسی می دانند که کدام مناطق ممکن است دارای مشکلات زیادی از این نظر باشند. مشخصا” نقاط گود در توپوگرافی یک محل دمای سردتری دارند و بنابراین در آنها بیشتر آسیب دیده می شود .با این حال ممکن است گاهی در بخشی از منطقه مورد کشت و نه در سایر بخش ها ، بدون آنکه تفاوت های توپوگرافیکی در ظاهر دیده شود، خسارت رخ دهد. در برخی موارد این می تواند به دلیل تفاوت های نوع خاک باشد که ممکن است هدایت و ذخیره گرما در خاک را تحت تاثیر قرار دهد .خاک های شنی خشک گرما را بهتر از خاک های رسی سنگین انتقال می دهند و هر دو بهتر از خاک های پیت (آلی) گرما را ذخیره و منتقل می کنند. هنگامی که محتوای آب خاک تقریبا ” به حد ظرفیت مزرعه رسید (یک یا دو روز پس از مرطوب شدن کامل خاک)، خاک در وضعیتی است که برای انتقال گرما و ذخیره بسیار مناسب می باشد، با این حال خا کهای آلی صرف نظر از محتوای آب در انتقال و ذخیره گرما ضعیف عمل می کنند. وقتی قرار است مکانی به ویژه در یک ناحیه مستعد یخ بندان، انتخاب شود باید از کاشت محصول در خا کهای آلی اجتناب کرد. هوای خنک متراکم تر از هوای گرم است، بنابراین به طرف پایین تپه سرازیر می شود و در نقاط پست و پایین مانند آب سیلاب جمع می شود . بنابراین فرد باید از کاشتن گیاه در چاله های سرد پایین دست اجتناب کند، مگر آنکه روش های حفاظت فعال مناسب (از نظر هزینه ) در استراتژی مدیریت طولانی مدت وی منظور شود. این مسئله در هر دو مقیاس منطقه ای و مزرعه ای حائز اهمیت است. برای مثال، در یک مقیاس ناحیه ای، پایین دره مجاور رودخانه ها معمولا ” سردتر از بالای شیب ها می باشد. همچنین می توان از روی نقشه های توپوگرافیکی، جمع آوری داده های مقادیر دما و مکانیابی از طریق مشاهده جاهایی که در آنجا اولین مه های زمینی در سطح پایین تشکیل میشوند، نسبت به تعیین این نقاط اقدام کرد. چاله های پایین دست همواره شب های سردتری دارند، به ویژه در مواقعی که آسمان صاف و وزش ضعیف باد در سراسر سال وجود دارد. اندازه گیری های دما برای شناسایی چاله های سرد می تواند در هر زمان از سال انجام شود. تاثیر شیب و توپوگرافی در سرمازدگی کاشت گیاهان برگ ریز درشیب هایی که با نور خورشید مواجه نیستند، موجب تأخیر در شکوفایی گل ها در بهار می شود و اغلب باعث حفاظت گیاه می شود. درختان نواحی نیمه حاره ای را می توان به خوبی در شیب های رو به خورشید جایی که خاک و گیاه انرژی مستقیم نور خورشید را بیشتر دریافت و ذخیره می کند، کشت نمود .
۲-۱-۳ ) زهکشی هوای سرد
گاهی اوقات برای کنترل جریان هوا در اطراف مناطق کشاورزی از درختان، بوته ها، پشته های خاک، ساقه های علوفه (کاه) و حصارها استفاده می شود. استقرار درست آنها و قرار دادن آنها در مکان های مناسب می تواند بر پتانسیل خسارت یخ بندان موثر باشد. با مطالعه دقیق نقشه توپوگرافی، اغلب میتوان از مشکلات خسارت شدید سرمازدگی جلوگیری کرد. همچنین می توان از بمب های دودزا یا سایر ابزارهای تولید کننده دود جهت مطالعه مسیر جریان هوای سرد به طرف پایین شیب در شب استفاده نمود. این مطالعات و آزمایش ها باید در شب های با خصوصیات یخ بندان تشعشعی انجام شود ولی ضرورتی ندارد که دما به زیر نقطه صفر رسیده باشد. هنگامی که الگوی جریان زهکشی هوای سرد شناخته شد، قرار دادن مناسب موانع منحرف کننده جریان هوا می تواند درجه بالایی از حفاظت را فراهم آورد. اگر محصولی قبلا ” در یک چاله سرد کشت شده باشد، چندین عملیات مدیریتی وجود دارد که می تواند به کاهش شانس خسارت ناشی از یخ زدگی کمک کند. هر مانعی را که مانع از زهکشی هوای سرد از کنار یک گیاه به سمت پایین شیب می شود باید حذف کرد. این موانع شاید پرچین ها، حصارها، لنگه های کاه یا پوشش گیاهی متراکم در پایین شیب مزرعه باشند. گاهی تسطیح مزرعه (زمین) می تواند زهکشی هوای سرد یک محصول را بهبود بخشد، به گونه ای که ورود هوای سرد برای عبور از بین محصول ادامه یابد. ردیف های درختان درباغستان ها و تاکستان ها باید طوری طراحی شوند که زهکشی مطلوب و طبیعی هوای سرد به خوبی از میان آنها انجام شود . با این حال باید محاسن ایجاد ردیف های طراحی شده محصول برای افزایش زهکشی هوای سرد در مقابل مضرات آن از قبیل فرسایش و سایر مشکلات ، سنجیده و متعادل شود.

۳-۱-۳ ) انتخاب بوته
انتخاب گیاهان دیرگل ده و گیاهان دارای تحمل بیشتر به یخ زدگی به منظور کاهش احتمال خسارت در اثر یخ بندان بسیار مهم می باشد. برای مثال در درختان میوه و تاک های برگ ریز مشخصا” به تنه، شاخه ها یا جوانه های در حال خواب خسارتی وارد نمی شود، ولی میوه های کوچک در مرحله گلدهی و نمو خسارت می بینند. انتخاب گیاهان برگ ریز که خواب جوانه های آنها دیر می شکند و دیر گل می دهند، از نظر حفاظت در مقابل سرما خیلی موثر است، زیرا احتمال و ریسک خسارت یخ بندان به سرعت در بهار کاهش می یابد . در مرکبات انتخاب ارقام دارای مقاومت بیشتر اهمیت دارد . برای مثال لیموها کمترین تحمل را به خسارت یخ بندان دارند. برای گیاهان مزرعه ای و یکساله و گیاهان ردیفی، تعیین تاریخ کاشتی که در آن تاریخ پتانسیل دمای زیر صفر در حداقل ممکن باشد، اهمیت دارد . در برخی موارد محصولات مزرعه ای و ردیفی یک ساله مستقیماً در محیط اصلی بیرون کشت نمی شوند، بلکه در محیط های حفاظت شده کاشته می شوند و پس از رفع خطر یخ زدگی به محیط اصلی انتقال می یابند. اگر امکان اجتناب از دماهای یخ زدگی وجود نداشته باشد، آنگاه باید گیاهان بر اساس تحمل آنها به دماهای زیر صفر، جهت کاشت انتخاب شوند

۴-۱-۳) پوشش (کنوپی) درختان:
در برخی از کشورها نظیر کالیفرنیای جنوبی در ایالات متحده، کشاورزان مرکبات و خرما را با هم میکارند، بخشی از دلیل این کار این است که درختان خرما موجب حفاظت مرکبات در برابر یخبندان میشوند. چون خرما یک محصول تجاری و بازار پسند است، این کار یک روش موثر و مفید برای حفاظت گیاهان در برابر یخ بندان، بدون تلفات اقتصادی می باشد.

۵-۱-۳) مدیریت کوددهی گیاه:
درختان بیمار نسبت به خسارت یخ بندان حساسیت بیشتری دارند. کوددهی باعث افزایش سلامت گیاه می شود. همچنین درختانی که به طور مناسب کوددهی نشده اند، خیلی زود در پاییز برگ های خود را از دست می دهند و در بهار زودتر از موقع به شکوفه می نشینند. این مسأله موجب حساسیت بیشتر آنها نسبت به خسارت سرما می شود. با این حال رابطه میان مواد غذایی خاص و افزایش مقاومت تا حدی مبهم است و در مقالات تناقض ها و تفاسیر ناقص زیادی وجود دارد . به طور کلی دادن کود ازته و فسفات قبل از وقوع یخ بندان موجب تحریک رشد و افزایش حساسیت گیاه در برابر سرما می شود. به منظور افزایش مقاومت گیاهان، باید از به کار بردن کود ازته در اواخر تابستان یا اوایل پاییز اجتناب نمود. با این حال فسفر برای انجام تقسیم سلولی حائز اهمیت است و در نتیجه برای بهبود دوباره گیاه پس از خسارت یخ زدگی اهمیت دارد. پتاسیم اثر مطلوبی روی تنظیم آب و فتوسنتز در گیاه دارد. با این حال محققین درباره فواید پتاسیم در حفاظت گیاهان از یخ زدگی اختلاف نظر زیادی دارند.
گیاهانی که با مقادیر بهینه و متعادل عناصر غذایی رشد میکنند می توانند دماهای پایین را بهتر تحمل کنند و آسیب های ناشی از سرما در آنها خیلی سریع تر بهبود می یابد. یک گیاه سالم نقطه یخ بندان پایین تری دارد، لذا به کار بردن کود برای سالم نگهداشتن گیاه ضروری است. توصیه میزان کود و زمان مناسب کوددهی از محلی به محل دیگر متفاوت است. برای مثال در منطقه فلوریدای آمریکا، گیاهان زینتی را چهار بار در سال کود می دهند و یا در فصل پاییز لازم است مقدار کود مصرفی کاهش یابد، زیرا مصرف عناصر غذایی توسط گیاه در فصل سرد سال کاهش می یابد. نتایج آزمایش های مزرعه ای نشان داده است که سطح نیتروژن خاک قابل دسترس گیاه معمولا تأثیری بر پتانسیل مقاومت به سرما ندارد، مگر آنکه نیتروژن در زمان کاشت در محل ردیف کاشت قرار گیرد. زیرا کودهای اوره و نیترات آمونیوم، هر دو در صورتی که در ردیف بذر قرار گیرند، موجب کاهش تعداد و اندازه گیاهچه ها خواهند شد، به ویژه هنگامی که خاک در زمان کاشت خشک باشد. کود اوره در مقایسه با نیترات آمونیوم خسارت های شدیدتری وارد می کند. نیترات آمونیوم را می توان در مقادیر کم در محل ردیف بذر قرار داد. با این حال حتی در مقادیر کم نیز پس از وقوع تنش های شدید سرما، میزان از بین رفتن گیاهان در اثر کود قرار گرفته در محل بذر، افزایش زیادی مییابد.
۶-۱-۳ ) مدیریت آفات:
استفاده از آفتکشهای روغنی بر روی مرکبات باعث افزایش خسارت گیاهان از یخبندان می شود. بنابراین باید از به کاربردن این مواد قبل از فصل سرما برای مدت کوتاهی خودداری گردد.
۷-۱-۳ ) هرس مناسب:
در تاکستان ها هرس دیر هنگام به منظور به تاخیر انداختن رشد و شکوفه دهی درختان توصیه می شود. هرس شدید را باید تا زمان شروع رشد مجدد گیاه به تأخیر انداخت تا بافت چوبی زنده بریده نشود. باغدار باید در ماه شهریور (آگوست) از هرس سنگین خودداری کند (هرس سبک مشکل ساز نیست)، زیرا رشد جدید گیاه را تحریک می کند و گیاه فرصت آنکه قبل از یخ بندان بالغ شود نخواهد داشت. همچنین در اواخر پاییز نیز نباید هرس سنگین انجام داد زیرا تا زمانی که محل بریدگی ها التیام یابد، مقاومت به سرمای گیاه شدت می یابد. گیاهان چوبی در ۴ تا ۶ هفته پس از اولین یخ زدگی شدید زمستانه، نباید هرس شدید شوند. پس از وقوع یخ بندان می توان هرس سبک انجام داد. از هرس گیاه در تابستان و اوایل پاییز باید خودداری شود. زیرا این کار باعث برهم خوردن تعادل هورمونی گیاه و بازشدن جوانه های رویشی جانبی و آغاز رشد مجدد شود. این رشد جدید باعث افزایش حساسیت در برابر سرما میشود.
۸-۱-۳ ) پوشاندن گیاهان با پوشش های مناسب
پوشش های ردیفی روی گیاه گرم تر از آسمان صاف می باشند و بنابراین این پوشش ها موجب افزایش تابش امواج طول موج بلند به سمت پایین در شب می شوند. به علاوه این پوشش ها موجب کاهش جریان گرمای انتقالی به هوا و تلفات گرما می شوند. پوشش های کلشی و مواد مصنوعی هم معمولا” استفاده می شوند. به دلیل هزینه های کارگری، این روش عمدتا” در کشت های کوچک و گیاهان کم ارتفاع که نیاز به چارچوب محکم ندارند، به کار می رود. گاهی اوقات مشکلات بیماری به دلیل تهویه ناقص بروز می یابد. پلاستیک های پلی پروپیلن ریسیده شده یا بافته شده گاهی برای حفاظت محصولات بسیار با ارزش استفاده می شود. در این موارد درجه حفاظت تأمین شده، از حدود ۱ تا ۵ درجه سانتی گراد بسته به ضخامت پلاستیک متفاوت است . پلاستیک سفید گاهی بر فراز ردیف نشاها به کار می رود، اما برای درختان میوه و سبزیجات نمی توان از آن استفاده کرد. در برخی از مناطق، پوشش تاکستان ها با پلی اتیلن سیاه برای افزایش دمای هوای مجاور برگ ها تا حد یک درجه سانتی گراد انجام شده است اما پلاستیک شفاف عموماً موثرتر است.

۹-۱-۳ ) اجتناب از خاکورزی
انجام هرگونه خاک ورزی موجب ایجاد فضاهای هوا در خاک می شود. بنابراین باید طی دوره های مستعد یخ بندان از انجام این عملیات اجتناب شود. هوا یک هادی ضعیف گرماست و دارای گرمای ویژه پایینی می باشد. بنابراین خاک های دارای فضاهای هوای بیشتر و بزرگتر، گرمای کمتری را انتقال میدهند یا ذخیره می کنند. اگر خاکی مورد عملیات خاکورزی نظیر شخم قرار گرفته باشد، باید از طریق فشرده کردن و آبیاری، به انتقال و ذخیره گرما در آن کمک کرد و از این طریق این مشکل را بهبود بخشید.

۱۰-۱-۳ ) آبیاری صحیح
وقتی خاک ها خشک هستند، فضاهای هوای بیشتری وجود دارد که باعث جلوگیری از انتقال و ذخیره گرما در خاک می شوند. بنابراین در سالهای خشک، حفاظت از یخ زدگی از طریق مرطوب کردن خاک های خشک بهبود می یابد. هدف نهایی، نگهداری محتوای آب خاک در حدود ظرفیت مزرعه ۱ روز پس از مرطوب کردن کامل و سراسری می باشد. مرطوب کردن عمیق خاک (تا عمق زیاد خاک ) ضرورتی ندارد، زیرا بیشتر انتقال و ذخیره روزانه گرما در عمق بالاتر از ۳۰ سانتی متر رخ می دهد. مرطوب کردن خاک اغلب موجب تیره تر شدن خاک می شود و در نتیجه باعث افزایش جذب تشعشع خورشیدی در خاک می گردد. هنگامی که سطح خاک مرطوب است، تبخیر نیز افزایش می یابد و هدررفت انرژی به صورت بخار منجر به کاهش مزایای حاصل از جذب بهتر انرژی تابشی می شود. بنابراین بهترین کار، مرطوب کردن مناسب خاک های خشک پیش از وقوع یخبندان است، به طوری که خورشید بتواند خاک را گرم کند.
۱۱-۱-۳ ) حذف گیاهان پوششی از مزرعه یا باغ
برای حفاظت غیرفعال در برابر یخبندان بهتر است کلیه گیاهان پوششی از باغات و تاکستان ها حذف شود. حذف گیاهان پوششی موجب افزایش جذب تابشی خاک می شود و انتقال و ذخیره گرما در خاک را بهبود می بخشد. گیاهان پوششی همچنین موجب افزایش تراکم باکتری های فعال (INA) در مقایسه با بسیاری از گیاهان باغی و مو می گردند. بنابراین وجود گیاهان پوششی در سطح باغ و تاکستان، باعث افزایش تراکم باکتری های تشکیل دهنده هسته یخی روی گیاهان شده و پتانسیل خسارت حاصل از یخبندان را افزایش میدهند.
معمولا” وجین علف های هرز، شخم زدن و اسپری آفت کش ها، روش هایی هستند که جهت حذف گیاهان پوششی از سطح مزرعه یا باغ مورد استفاده قرار می گیرند. در صورت امکان، گیاهان پوششی باید خیلی زود وجین شوند تا امکان تجزیه بقایا یا حذف آنها از سطح مزرعه یا باغ فراهم شود. موثرترین و کارآمدترین روش برای از بین بردن گیاهان پوششی و یا پایین نگه داشتن رشد آنها استفاده از علف کش ها است . مجددا” یادآوری می شود که این کار باید قبل از وقوع دوره مستعد یخ بندان انجام شود.

۱۲-۱-۳ ) پوشش های روی خاک
پوشش های پلاستیکی، اغلب برای گرم کردن خاک و افزایش حفاظت در برابر سرما استفاده می شوند. پلاستیک شفاف خاک را بیشتر از پلاستیک سیاه گرم میکند. مرطوب کردن خاک پیش از استفاده از پلاستیک، موجب افزایش کارایی استفاده از پلاستیک می شود و خیلی موثر است . گاهی مالچهای گیاهی طی دوره خواب درختان برای کمک به جلوگیری از خسارت به ریشه ها درنتیجه یخ زدگی و آب شدگی خاک، استفاده می شوند. با این حال مالچ های رویشی انتقال گرما را به خاک کاهش می دهند و گیاهان باغی را بعد از شکسته شدن دوره خواب جوانه هایشان به یخ بندان حساستر می کنند. مالچهای گیاهی فقط برای مناطقی که خاک یخ میزند و مشکل ایجاد می کند توصیه می شوند. برای باغ های دارای درختان غیر برگ ریز، هرس دور تنه درختان (دامن درخت)، موجب انتقال بهتر انرژی تابشی به خاک زیر درختان میشود و میتواند باعث بهبود حفاظت گیاه شود.

۱۳-۱-۳ ) رنگ زدن و پیچیدن پوشش به دور تنه درخت
پوسته تنه درختان برگ ریز گاهی در نتیجه وجود نوسانات دمایی از یک روز گرم تا یک شب یخ بندان ترک می خورند. با رنگ کردن تنه با یک رنگ سفید لاتکس محلول در آب، که به میزان ۵۰ درصد با آب رقیق شده باشد در اواخر پاییز وقتی دمای هوا بالای ۱۰ درجه سانتی گراد باشد، میتوان مشکل فوق را کاهش داد. رنگ سفید، عایق بندی تنه درخت و استفاده از سایر پوشش ها برای پیچیدن دور تنه، در بهبود مقاومت در برابر خسارت یخ بندان درختان هلو موثر شناخته شده است. تنه ها باید از سطح زمین تا ارتفاع ممکن توسط پوشش مخصوص پیچیده شوند. پوشش های عایق فایبرگلاس و پلی اورتان با مقاومت بالاتر نسبت به انتقال گرما، بهترین حفاظت را فراهم می آورند و در میان پوشش های تجاری در دسترس، بهترین هستند . معمولا” پوشش های پیچیده شده روی تنه درخت بعد از سه تا چهار سال باید برداشته شوند. پیچیدن تنه درختان مرکبات جوان با کیسه های حاوی آب حتی بهتر از پوشش های فایبرگلاس یا پلی اورتان، گیاهان را در مقابل سرما حفاظت می کند. وقتی تنه، در پوشش پیچیده می شود، پتانسیل حمله بیماری ها افزایش یافته، و مشکلات مربوط به بیماری ها ظاهر می شود، بنابراین محل تراکم شکوفه ها باید، حداقل در پانزده سانتی متری بالای زمین قرار داشته باشد. با استفاده از اسپری های قارچ کش و پیش از پیچاندن پوشش به دور تنه می توان به کاهش مشکلات ناشی از بیمار یها کمک نمود.
۱۴-۱-۳ ) کنترل باکتری ها :
فرآیند تشکیل یخ معمولا به وسیله باکتری های INA آغاز می شود. برای وقوع یخ زدگی، هر چه تراکم این باکتری ها در مزرعه بیشتر باشد، احتمال تشکیل یخ بیشتر خواهد شد. پس از تشکیل یخ، بلورهای آن از طریق منافذ سطح بافت گیاهی وارد گیاه شده و در درون گیاهان تکثیر و توسعه می یابند. معمولا” از علف کش ها با ترکیبات مس برای از بین بردن باکتری ها استفاده می شود.

 

 

منبع:

گروه تخصصی دفع آفات، امراض نباتی و سرمازدگی
مشاور : جهاددانشگاهی واحد صنعتی اصفهان

فروش ویژه صفحه داغ یا اتو پلی اتیلن
فروش ویژه صفحه داغ یا اتو پلی اتیلن

فروش ویژه صفحه داغ یا اتو پلی اتیلن بارینکو تولیدکننده انواع صفحه داغ یا اتو...

برگزاری کارگاه آموزش جوش در قزوین
برگزاری کارگاه آموزش جوش در قزوین

برگزاری کارگاه آموزش جوش در قزوین برگزاری کارگاه آموزش جوش در قزوین به صورت تئوری...

کالیبراسیون دستگاه جوش پلی اتیلن
کالیبراسیون دستگاه جوش پلی اتیلن

کالیبراسیون دستگاه جوش پلی اتیلن با توجه به اینکه مطابق استانداردهای تدوینی تمامی دستگاهها جهت ...

قطعات یدکی دستگاه جوش
قطعات یدکی دستگاه جوش

قطعات یدکی دستگاه جوش تامین قطعات یدکی دستگاه جوش از خدمات مدنظر مشتریان و خریداران...